TECHNIEK
Cool and Comfort 76 – februari 2018

Handleiding voor de optimalisering van koelinstallaties (deel 1)

Wat kost het, en wat kan het opbrengen?

De VDMA (Verband Deutscher Maschinen- und Anlagenbau) is de Duitse federatie van de technologische industrie. Ze groepeert ongeveer 3.200 bedrijven uit diverse sectoren, waaronder HVAC. De vereniging publiceert onder meer een aantal handleidingen over energiegerelateerde onderwerpen. In drie delen brengen we in Cool & Comfort een artikel dit is gebaseerd op een infobrochure voor het energiezuinig gebruiken van koelinstallaties. In deel 1 brengen de eerste maatregel.

Maatregel 1: Reiniging van de warmtewisselaar

Verdampers/luchtkoelers en condensors/drycoolers met lamellen vervuilen na een tijd. Op de lamellen zet zich een vuilfilm af, die constant blijft aangroeien en zo de warmteoverdracht vermindert. Dat vergroot het energieverbruik en dus de werkingskosten.

Bij condensors/drycoolers in de open lucht groeit dat ‘vuiltapijt’ in het voorjaar en de zomer aan door organisch materiaal dat in de luchttoevoer raakt. Bij verdampers en luchtkoelers kunnen er bacteriën en sporen zich ophopen in de vuilfilm, wat zeker in toepassingen met levensmiddelen tot problemen kan leiden. Het loont zich dus om voldoende aandacht te schenken aan de reiniging van de warmtewisselaars.

Hoe dikwijls moet men de warmtewisselaar reinigen?

Het is aan te bevelen om alle warmtewisselaars regelmatig te reinigen. De tijd tussen schoonmaakbeurten hangt sterk af van omgevingsfactoren. Verdampers of drycoolers die zich dicht bij laadkaaien voor vrachtwagens bevinden worden sterker vervuild door de dieseldampen van de voertuigen en het houtstof van de paletten. Andere bronnen van extra vervuiling zijn bijvoorbeeld meelstof, aarde van groenten, vetdampen, pluisjes bij wasserijen of pluimpjes van pluimvee.

Bij te grote schommelingen van de temperatuurverschillen tussen de warme en de koude kant moet men de warmtewisselaar inspecteren op vervuiling en indien nodig reinigen. Als een controle niet mogelijk is, moet er in overleg met de koeltechnicus een kalender worden vastgelegd met regelmatige reinigingsbeurten. Het is in elk geval aan te raden om tenminste een keer per jaar, bijvoorbeeld bij gelegenheid van een verplichte dichtheidstest de lamellen te inspecteren en eventueel te reinigen.

Verdampers en drycoolers op plaatsen met een doorsnee kans op vervuiling reinigt men best aan het begin van de zomer. De precieze methode van de reiniging moet bepaald worden in overleg met de koeltechnieker, altijd in functie van de voorschriften van de fabrikant.

Bij de schoonmaak van CO₂-installaties moet men erop letten dat de druk in de warmtewisselaar niet te hoog oploopt.

Enkele aandachtspunten bij verschillende reinigingsmethoden. Over het algemeen reinigt men tegen de luchtrichting in normale werking van de installatie in.

Hogedrukreiniger

Het gebruik van een hogedrukreiniger is mogelijk. Belangrijk is dat het water steeds recht op de verdamper/luchtkoeler wordt gespoten om vervorming van de lamellen te voorkomen.

Perslucht

Overal waar het vuil niet vastkleeft, kan men perslucht inzetten. Ook hier is het belangrijk om steeds recht op de verdamper te blazen om de lamellen niet te vervormen. Let wel op: bij gebruik van perslucht binnen kan het gebeuren dat het stof in het vertrek geblazen wordt.

Water

Luchtkoelers met een diepte tot 30 cm kunnen met een tuinslang worden afgespoeld.

Borstels, penselen en stofzuigers

Bij condensors of drycoolers kan men een grove reiniging met dergelijke hulpmiddelen uitvoeren.

Condensors en drycoolers reinigt men het best na de piekperiode voor pollen (juni).

Reiniging van verdampers/drycoolers

Aan een koudeverdamper of drycooler zal de luchtvochtigheid condenseren. Daardoor zullen vuildeeltjes aan het vochtige oppervlak blijven kleven. Daarom moeten die componenten vaker worden gereinigd. Dat is een taak voor de koeltechnieker.

Meestal zijn de volgende stappen nodig

Verdamper/drycooler indien nodig ontdooien
Ventilator en ontdooiweerstand van het stroomnet afkoppelen
Condensbak verwijderen
Lamellen, ventilatorbladen, beschermrooster, condensbak en sifon reinigen. Hierbij gebruikt men het best een zacht schoonmaakmiddel dat ontvettend, biologisch afbreekbaar, geschikt voor levensmiddelen en onschadelijk voor koper en aluminium is.

Bij een schoonmaakbeurt met water is er een risico voor kortsluiting in ventilatoren, elektrische stekkers en klemmenkasten. Die onderdelen hebben meestal beschermingsklasse IP54. Dat wil zeggen dat direct contact met een waterstraal of onderdompeling tot een fataal defect leidt en de zekering zal springen.

Schoonmaak van buiten opgestelde condensoren/drycoolers

Als deze onderdelen buiten staan, vervuilen ze door partikels in de omgevingslucht zoals stof, pollen, blaren of uitlaatgassen. Daarom moeten ze regelmatig worden gereinigd. Dat is een taak voor de koeltechnieker.

Meestal zijn de volgende stappen nodig:

Ventilator van het stroomnet afkoppelen
Ventilator demonteren, of gebruik maken van eventuele reinigingsopeningen
Lamellen vanuit beide zijden reinigen met stoom, perslucht of een hogedrukreiniger. Men kan daarbij een zacht schoonmaakmiddel gebruiken, dat geschikt is voor koper en aluminium
Omkasting en rooster reinigen

Vervormde lamellen

Als de lamellen van de warmtewisselaar vervormd zijn, daalt hun vermogen en dus het rendement. Als men met een hogedrukreiniger schuin op de lamellen spuit, kan dat aanleiding geven tot vervormingen. In dat geval moet men de oorspronkelijke vorm herstellen met een lamellenkam.

De reiniging van koeltorens en hybride drycoolers laat men best aan specialisten over. Voor een goede reiniging van koeltorens is er specifieke kennis van de waterkwaliteit nodig (hardheid, dosering, desinfectie). Foutgelopen schoonmaakbeurten kunnen daar een dure zaak worden. Die componenten moeten regelmatig door specialisten worden onderhouden die ook de nodige veiligheidsmaatregelen kunnen treffen.

Reiniging van warmtewisselaars in koelmeubels

Koelmeubels moeten de koopwaar aantrekkelijk, in onberispelijke toestand en aan de voorgeschreven temperatuur uitstallen. De verkoop van de producten hangt in hoge mate af van de presentatie, die dus smetteloos en aan de juiste temperatuur moet zijn. Om het rendement van een nieuw toestel zo lang mogelijk op peil te houden, is een regelmatige schoonmaak van de warmtewisselaar nodig. Er is een verschil tussen de reiniging van de verdamper/luchtkoeler en de condensor (bij stekkerklare koelmeubels).

Reiniging van verdampers/luchtkoelers in koelmeubels

Verdampers/luchtkoelers reinigt men het best met de volgende intervallen:

De reiniging moet in de eerste plaats met warm water en gangbaar schoonmaakproduct gebeuren. Dat is het best een niet-agressieve ontvetter, onschadelijk voor het materiaal. Schuurmiddelen of sterk agressieve schoonmaakproducten mogen niet worden gebruikt.

Reiniging van luchtgekoelde condensors in koelmeubels

Stekkerklare koelmeubels met ingebouwde luchtgekoelde condensors moeten met volgende intervallen worden gereinigd:

Bij de reiniging van de niet-zichtbare binnendelen, binnenoppervlakken en werkende onderdelen moeten de meubels van het stroomnet zijn afgekoppeld. Die ingrepen mogen alleen door geschoold personeel worden uitgevoerd. Hogesdrukreinigers of andere sterke waterstralen mogen in geen geval gebruikt worden voor de reiniging van die delen, de ventilatoren of elektrische componenten.

In Cool & Comfort 77 lichten we maatregel 2 (optimale benutting van afvalwarmte), maatregel 3 (elektrische ontdooiing optimaliseren) en maatregel 4 (optimalisering van de koelregeling) toe.

Door Dr. Karin Jahn (VDMA)