De TFA-tsunami indijken
Aandacht voor TFA
PFAS-vervuiling is snel uitgegroeid tot een centraal probleem in het milieubeleid. Tot nu toe ging de meeste aandacht in de PFAS-problematiek uit naar de stoffen met lange ketens. Ondertussen blijkt dat het effect van varianten met korte ketens, zoals TFA (Trifluorazijnzuur) niet mag onderschat worden. TFA is zeer persistent en als het eenmaal in de waterkringloop terecht komt, is het uiterst moeilijk om het weer te verwijderen. De stof raakt in het milieu door directe uitstoot, maar ook als afbraakproduct van andere chemische stoffen, zoals pesticiden, geneesmiddelen en -van direct belang voor ons- sommige koudemiddelen.
Dat laatste is een neveneffect van de zoektocht naar laag-GWP koudemiddelen. Het GWP van een koudemiddel wordt berekend over een lange periode. Molecules die dus snel in de atmosfeer afbreken, zoals HFO-koudemiddelen, hebben dan een duidelijk voordeel. Maar als dat proces leidt tot persistente afbraakproducten zoals TFA, ontstaat er een nieuw probleem. Daarom wordt er nu meer aandacht besteed aan de afbraakprocessen van HFO’s en de mate waarin daardoor TFA ontstaat. Dat verschilt namelijk van molecule tot molecule.
HFO in het vizier
Voor airconditioning in voertuigen gaat het voornamelijk om R1234yf en R134a. Tot 2017 was R134a de standaard in voertuigen, waarna het werd vervangen door R1234yf als een laag-GWP alternatief. Beide stoffen produceren echter TFA als ze afgebroken worden in de atmosfeer. Voor R134a is het effect relatief beperkt, omdat het afbraakproces traag gaat en slechts 20% van de stof wordt omgezet in TFA. R1234yf, daarentegen, wordt in de atmosfeer binnen enkele weken zo goed als volledig omgevormd tot TFA. In tegenstelling tot toepassingen in gebouwen, zijn er bij voertuigen weinig verplichtingen voor lekdetectie of opvang van koudemiddelen, zodat we ervan mogen uitgaan dat, zonder verdere actie, de koudemiddelinhoud van die voertuigen zo goed als volledig in de atmosfeer zal terecht komen. Volgens berekeningen van de sector is er zo al 43.000 ton TFA vrijgekomen, en zou daar in de komende 30 jaar nog eens 237.000 ton bijkomen. ATMOsphere spreekt dan ook van een TFA-tsunami.
Ondertussen wordt de roep luider om het gebruik van PFAS en PFAS-vormende stoffen aan banden te leggen. In juni dit jaar heeft het European Chemicals Agency (ECHA) TFA geklasseerd als toxisch voor de voortplanting. Bovendien loopt er een voorstel in het kader van REACH om het gebruik van PFAS te verbieden of te beperken. Dat laatste zal ook gevolgen hebben voor HFO-koudemiddelen. Precies wanneer die maatregelen er zullen komen en hoe de lidstaten ze zullen uitvoeren, is op dit moment nog niet te zeggen.
Mogelijke vervangmiddelen
HFO’s werden lang gezien als een laag-GWP alternatief, maar deze kunnen niet langer als toekomstbestendig beschouwd worden. Voor ATMOsphere is het dan ook duidelijk dat we niet moeten hopen op de volgende mirakelmolecule van de chemische industrie. De oplossingen met propaan en CO2 zijn ondertussen marktrijp. VW heeft trouwens anderhalf miljoen voertuigen met een CO2 installatie rondrijden. Voor toepassingen in gebouwen is de TFA-problematiek minder acuut. Daar komt vooral R1234ze(E) in aanmerking, dat in geringe mate wordt omgezet tot TFA. Het blijft echter een feit dat HFO’s in het algemeen de impact van beperkingen op PFAS zullen voelen. De boodschap van ATMOsphere is dus dat wie een echt toekomstbestendige installatie wil, moet kiezen voor natuurlijke koudemiddelen.
Door: Alex Baumans - Foto’s: ATMOsphere
